Ο Ευρωπαϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται από έναν ιδιαίτερο σεβασμό για την Πολιτιστική του Κληρονομιά, αλλά και για την βιωματική σχέση που αναπτύσσει με το ιστορικό του παρελθόν, το οποίο κατέχει ενεργό και κυρίαρχο ρόλο στη σύγχρονη καθημερινή και πολιτιστική ζωή, τόσο στη λαογραφική του διάσταση, όσο και στην Αρχιτεκτονική. Απολαμβάνει την ιδέα ότι μετέχει ενός πολιτισμού που ξεκίνησε από ένα μακρινό παρελθόν και συνεχίζεται διαχρονικά, σήμερα και στο μέλλον. Και μεριμνά ώστε η ζώσα προέκταση του πολιτιστικού μας παρελθόντος να εντάσσεται ενεργά και οργανικά στη σύγχρονη ζωή. Μ’ αυτή την έννοια, βέβαια, κάθε πολιτιστικό αγαθό του παρελθόντος ήδη αποκτά μια σπουδαία χρήση: τη χρήση του να υπομιμνήσκει και να τεκμηριώνει τη διάστασης τη ιστορικότητας και της διαχρονικότητας του πολιτισμού μας. Αυτός ο τρόπος αποτελεί μια άλλου είδους αναγκαιότητα για το σύγχρονο πολιτισμό.

Η ιδιαίτερη σχέση με το παρελθόν είναι που θεμελίωσε το μεγάλο τομέα δράσης για τη Διαφύλαξη της Πολιτιστικής Κληρονομιάς, δηλαδή των πραγμάτων εκείνων που προέρχονται από το παρελθόν και αντιπροσωπεύουν για μας μια μεγάλη αξία. Είναι αυτονόητο, λοιπόν, ότι μια τέτοια δράση δεν υπακούει στη χρηστική λογική της καθημερινότητας και γι’ αυτό προέκυψε η ανάγκη θέσπισης ιδιαίτερων κανόνων για τη διαχείρισή της. Οι κανόνες αυτοί προφανώς διαφοροποιούνται από τους αντίστοιχους, που εφαρμόζονται για την αντιμετώπιση των χρηστικών αναγκών της καθημερινότητας. Για παράδειγμα, ενώ για ένα πράγμα που μας είναι χρηστικά  απαραίτητο, αρκεί να το δημιουργήσουμε ή, όταν υπάρχει, να το επισκευάσουμε, για ένα αντίστοιχο αντικείμενο, που θεωρείται ως αγαθό της Πολιτιστικής Κληρονομιάς, ακολουθούμε μια άλλου είδους προσέγγιση, που χαρακτηρίζεται με τους όρους Διαφύλαξη και Αποκατάσταση (ή «Αναπαλαίωση», όπως λέγεται στον καθημερινό λόγο). 

Η ουσία της Αποκατάστασης της Πολιτιστικής Κληρονομιάς βρίσκεται στην παραδοχή ότι κανένα νόημα δεν θα είχε η διατήρηση ενός πολιτιστικού αγαθού χωρίς να φαίνεται ότι αυτό προέρχεται από το παρελθόν και ότι αποτελεί ένα αυτοτελές και ολοκληρωμένο δημιούργημα, γιατί αυτά ακριβώς τα χαρακτηριστικά είναι που κατευθύνουν την απόφασή μας για διατήρησή του και αναβαθμίζουν την ποιότητα της πολιτιστικής μας ζωής.

Είναι προφανές, λοιπόν, ότι για να διεκπεραιωθεί σωστά ένα τέτοιο έργο, που συνιστά μια επιστημονική μεθοδολογία αυτοτελή και ιδιαίτερη, απαιτείται να ασχοληθεί επιστημονικό δυναμικό εξειδικευμένο στην αναγνώριση, στην αξιολόγηση, στη διάσωση, στη διαφύλαξη και στην ανάδειξη των ιδιαίτερων αξιών που φέρουν οι επιβιώσεις της Ιστορίας. Διαφορετικά, η αδόκιμη αξιολόγηση και αξιοποίηση των επιβιώσεων και των υπολειμμάτων του παρελθόντος καταλήγει στην απώλεια ή στην υποβάθμιση της αυθεντικότητάς τους, εν τέλει δε στην απώλεια των τεκμηρίων της ιστορικότητας και της διαχρονικότητας του ιστορικού τόπου, στον οποίο βρίσκονται.

Μια τέτοια απώλεια θεωρείται οδυνηρή για τα μέτρα του σύγχρονου Ευρωπαϊκού Πολιτισμού, ιδιαίτερα δε όταν αφορά σε ένα σημαντικό μνημείο, που έχει αναγορευθεί σε έμβλημα μιας πόλης. Αναφερόμαστε συγκεκριμένα στην περίπτωση της μεταχείρισης του Λευκού Πύργου.

Ο Λευκός Πύργος διέσωζε περιτείχισμα γύρω από τη βάση του, που απεικονίστηκε σε γνωστές φωτογραφίες των αρχών του 20ου αι. και κατεδαφίστηκε στις αρχές της τρίτης δεκαετίας του ίδιου αιώνα. Ο κυλινδρικός πύργος, που απέμεινε σήμερα, μαζί με το περιτείχισμα, αποτελούσαν ενιαίο φρουριακό συγκρότημα. Ο υψίκορμος κυλινδρικός Πύργος κατόπτευε τη θάλασσα και με τα τηλεβόλα του κρατούσε τα πλοία των επίδοξων επιδρομέων σε απόσταση. Το περιτείχισμα ήταν καίριο πρωτογενές στοιχείο, που συμπλήρωνε την άμυνα του κυλινδρικού πύργου, θερίζοντας από χαμηλά πλοία και προσωπικό που θα επιχειρούσε απόβαση, αν κατάφερναν να αποφύγουν τα πυρά του πύργου. Το φρούριο του Λευκού Πύργου μαζί με το φρούριο του Βαρδαρίου, αλλά και ένα μεγάλο ενδιάμεσό τους πύργο αποτελούσαν σύστημα άμυνας πυροβολικού για την ευπρόσβλητη παραθαλάσσια  και ανατολική περιοχή της πόλης της Θεσσαλονίκης.

Σήμερα εκτελούνται εργασίες εφαρμογής μιας μελέτης διαμόρφωσης του περιβάλλοντος του Λευκού Πύργου, η οποία εκπονήθηκε βασικά στην περίοδο που η Θεσσαλονίκη υπήρξε η Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης. Προφανώς η εν λόγω μελέτη δεν έλαβε υπ’ όψη τα πιο πάνω ιστορικά στοιχεία, ούτε και το ενδεχόμενο ανεύρεσης των υπολειμμάτων του περιτειχίσματος που κατεδαφίστηκε. Ωστόσο, σε βάθος ελάχιστων εκατοστών χαμηλότερα από το σημερινό περιβάλλον έδαφος, αποκαλύφθηκε σε μεγάλη έκταση το πλήρες ίχνος του περιτειχίσματος, που αναδεικνύει όλη την αμυντική διάταξη του αρχικού φρουρίου και κάνει κατανοητό το σημαντικό ρόλο που επιτελούσε. Γεγονός που αποδεικνύει ότι δεν αρκούν φαεινές ιδέες για να οργανωθεί μια επέμβαση στο περιβάλλον ενός μνημείου, όταν αγνοείται παντελώς και επιδεικτικά η διεθνώς κρατούσα και γνωστή επιστημονική μεθοδολογία της μεταχείρισης του μνημειακού πλούτου.

Παρουσιάζεται, λοιπόν, μια πρώτης τάξεως ευκαιρία η μέχρι πρότινος Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης να αποδείξει και την προσήλωσή της στα Ευρωπαϊκά ιδεώδη του Πολιτισμού, όχι αποφεύγοντας, αλλά αντίθετα επιδιώκοντας να τροποποιήσει την εφαρμοζόμενη μελέτη, ώστε να προβληθεί το μνημείο- σύμβολο της Θεσσαλονίκης στο μεγαλείο της αρχικής του συγκρότησης. Αντίθετα, η κατάχωση του περιτειχίσματος μαζί με την συνεπαγόμενη επικάλυψη ή και καταστροφή του για την κατά γράμμα εφαρμογή μιας ατελούς μελέτης, θα μείνει για να αποδεικνύει τον απλό επαρχιωτισμό μιας μερίδας της τοπικής κοινωνίας, που δεν κατανόησε και δεν αγάπησε ποτέ το λαμπρό ιστορικό της παρελθόν, που τόσο θαύμασαν τόσοι πολλοί ξένοι. 

Θα μείνει για να αποδεικνύει τον απλό επαρχιωτισμό μιας μερίδας της τοπικής κοινωνίας, που δεν κατανόησε και δεν αγάπησε ποτέ το λαμπρό ιστορικό της παρελθόν, που τόσο θαύμασαν τόσοι πολλοί ξένοι, έχει όμως τη διοικητική ισχύ να επιβάλει αυτή την εφαρμογή.